Van groen programma tot groen succes: hoe gemeenten de bekostiging voor elkaar krijgen
Een boom planten in bestaande bebouwing stad kost soms wel € 6.000. In een nieuwbouwwijk doe je het voor € 1.500. Toch worstelen gemeenten niet zozeer met die aanlegkosten, maar vooral met het beheer daarna. “We schrijven wel af op asfalt, maar niet op groen. Als een boom na 20 jaar op is, is iedereen verbaasd.” Waar Jonne Velthuis in een eerder GIOS-onderzoek liet zien welke maatschappelijke en financiële baten vergroening oplevert, kijken Patrick en Vera juist naar de keerzijde: hoe gemeenten het geld bij elkaar krijgen om die baten te realiseren.
Drie lessen uit de praktijk
1. Zoek altijd naar mogelijkheden voor vergroening, ook als het om duurdere of minder voor de hand liggende oplossingen vraagt. Dit betaalt zich later uit, zoals blijkt uit een eerder onderzoek naar de kosten, baten en vermeden (gezondheids)schade van vergroening.
2. Vertel het juiste verhaal: wie spreekt over leefkwaliteit in plaats van bomen, krijgt meer begrip én budget.
3. Denk in programma’s: een groenprogramma biedt continuïteit en helpt om meer budgetten te ontsluiten en efficiënter in te zetten
Aanbevelingen voor de toekomst
Het rapport doet duidelijke aanbevelingen aan zowel gemeenten als het Rijk. Gemeenten vragen om heldere landelijke afspraken. “Zeg nou gewoon als Rijk dat het moet”, zegt Patrick. “Dat helpt, in plaats van dat iedereen het op zijn eigen postzegeltje moet uitvechten.” Vera vult aan: “Gemeenten willen dat het Rijk standvastig is en dat biedt houvast. Maar dan wél met een handreiking, niet alleen een nieuwe opdracht.”
Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat het belangrijk is dat gemeenten ruimte houden om hun eigen keuzes te maken. Want elke gemeente is anders en heeft andere mogelijkheden. Een landelijke afspraak kan bijvoorbeeld zijn dat het geld voor groen automatisch meegroeit met het aantal woningen. Zo weten gemeenten waar ze aan toe zijn, maar blijft er genoeg ruimte om het op hun eigen manier te doen.
De nieuwe ontwerp-Nota Ruimte biedt hoopvolle aanknopingspunten. “De regie op de ondergrond gaat helpen", zegt Patrick. “Een groot deel van de showstoppers zit daar. En dat GIOS expliciet genoemd wordt, laat zien dat lokaal normeren wordt omarmd. Dat is winst.”
De kernboodschap van het rapport Bekostiging groene klimaatadaptatie is helder: van groenprogramma tot groen succes vraagt om een andere manier van werken. Niet geld, maar visie is de sleutel. Gemeenten die hun groene toekomst durven te definiëren, vinden ook de weg naar bekostiging. Overal ontstaan inspirerende voorbeelden. De voorlopers laten zien dat het kan; nu is het aan anderen om te volgen, en aan het Rijk om de voorwaarden te scheppen zodat groen echt kan groeien.
